Wakacje dobiegły końca, a wraz z nimi zakończył się kolejny sezon turystycznych tramwajów w Szczecinie i Gorzowie Wielkopolskim. Przez letnie miesiące zabytkowe wagony pojawiały się na ulicach obu miast, przyciągając zarówno mieszkańców, turystów, jak i miłośników komunikacji miejskiej.

W Szczecinie po raz kolejny kursowała popularna linia turystyczna 0, natomiast w Gorzowie Wielkopolskim pasażerowie mogli korzystać z bezpłatnej linii „Lato w Gorzowie”. Wspólnym mianownikiem obu inicjatyw był historyczny tabor oraz możliwość poznawania miasta z perspektywy dawnej komunikacji tramwajowej.

Tegoroczny sezon właśnie przeszedł do historii.

Szczecin – 25 lat turystycznej „zerówki”

Dla Szczecina sezon 2026 był szczególny. Turystyczna linia 0 obchodziła bowiem 25-lecie swojego istnienia. Pierwszy kurs „zerówki” odbył się 8 lipca 2001 roku, a przez kolejne lata linia na stałe wpisała się w wakacyjny kalendarz miasta.

Trasa pozwalająca zobaczyć Szczecin z innej perspektywy

Linia 0 rozpoczynała i kończyła swoją trasę przy pętli Potulicka, a po drodze przejeżdżała przez wiele charakterystycznych punktów Szczecina.

Trasa turystycznej linii „0”:

Potulicka – Narutowicza – 3 Maja – aleja Niepodległości – plac Brama Portowa – aleja Niepodległości – plac Żołnierza Polskiego – plac Hołdu Pruskiego – Matejki – Malczewskiego – Parkowa – Dubois – Firlika – Antosiewicza – Nocznickiego – Firlika – Łady – Jana z Kolna – Nabrzeże Wieleckie – Wyszyńskiego – plac Brama Portowa – plac Zwycięstwa – Krzywoustego – plac Kościuszki – Krzywoustego – aleja Bohaterów Warszawy – Wawrzyniaka – aleja Wojska Polskiego – plac Szarych Szeregów – Piłsudskiego – plac Odrodzenia – Piłsudskiego – plac Grunwaldzki – Piłsudskiego – plac Rodła – aleja Wyzwolenia – plac Żołnierza Polskiego – aleja Niepodległości – plac Brama Portowa – aleja Niepodległości – 3 Maja – Narutowicza – Potulicka.

Zabytki i obiekty warte obejrzenia na trasie:

1. Brama Portowa – pozostałość po murach obronnych, otaczających miasto. Zbudowana w latach 1724-1740 wg projektu Gerharda C. van Wallrawe. Na elewacji zachodniej m. in. bóg Odry Viadrus i panorama miasta.
2. Filharmonia Szczecińska
3. Stocznia Szczecińska
4. Gmach Muzeum i Klubu 13 Muz – kompleks gmachów z XVIII wieku, przebudowanych w XIX wieku. Budynki zostały zniszczone podczas II wojny światowej. Po odbudowie ulokowano w nich Galerię Muzeum Narodowego i klub stowarzyszeń artystycznych „13 Muz”. W nadprożach okien pierwszego piętra można ujrzeć popiersia sławnych artystów.
5. Pałac Sejmu Stanów Pomorskich – barokowy pałac z lat 1726-1727, zbudowany wg projektu Gerharda C. van Wallrawe. Przebudowywany w latach 1885-1888. Pierwotny wygląd odzyskał w latach 30-tych XX wieku. Obecnie mieści się w nim Muzeum Narodowe.
6. Brama Królewska – zbudowana w latach 1725-1727 wg projektu Gerharda C. van Wallrawe, stanowiła część obwarowań miejskich.
7. Park Żeromskiego – założony na początku XIX wieku, a powiększony na początku XX wieku. Znajduje się w nim wiele cennych okazów drzew i krzewów.
8. Pazim – centrum biurowo-handlowo-hotelowe. Znajdują się w nim biura PŻM, sklepy, banki oraz zakłady usługowe. Warty odwiedzenia jest punkt widokowy na 22 piętrze, gdzie znajduje się również kawiarnia.
9. Plac Grunwaldzki – plac i zabudowa wokół niego powstały w latach 90-tych XIX stulecia. Zaprojektowany został przez twórcę przebudowy Paryża – G. E. Haussmanna i jest jednym z wielu placów o charakterystycznym gwiaździstym układzie zabudowy. Rozchodzi się z niego osiem ulic, w tym cztery typu bulwarowego, obsadzone drzewami.
10. Aleja Piastów i ulica Jagiellońska – typowa zabudowa miejska z przełomu wieków, z wieloma budynkami w stylu secesyjnym.
11. Zajezdnia tramwajowa przy ul. Piotra Skargi – pierwsza zajezdnia (1879 r.), pamiętająca konne tramwaje.
12. Aleja Wojska Polskiego – najdłuższa ulica Szczecina (8,3 km). W śródmieściu zabudowana jest kamieniczkami secesyjnymi. Wraz ze zbliżaniem się do jeziora Głębokie, zmienia swój charakter – można zobaczyć dawne wille mieszczańskie z lat 80-tych XIX wieku i początku XX wieku. Obecnie wiele z nich to budynki użyteczności publicznej, jak szkoły czy przychodnie.
13. Czerwony Ratusz

Bilet również jest częścią historii

Z punktu widzenia kolekcjonerów komunikacyjnych pamiątek ważny jest także aspekt biletowy.

Na linii 0 obowiązywała specjalna taryfa turystyczna. W sezonie 2026 bilet normalny kosztował 5 zł, natomiast ulgowy 3,70 zł. Bilety można było kupić bezpośrednio w tramwaju u konduktora.

Gorzów Wielkopolski – „Lato w Gorzowie” znów na torach

Podobnie wyglądała sytuacja w Gorzowie Wielkopolskim, gdzie przez całe wakacje można było spotkać zabytkowe tramwaje kursujące w ramach linii „Lato w Gorzowie”.

Była to bezpłatna linia uruchomiona jako wakacyjna atrakcja dla mieszkańców i turystów. Jej największym atutem nie była jednak sama trasa, ale przede wszystkim możliwość przejazdu historycznymi wagonami.

W sezonie 2026 na gorzowskie tory kierowano między innymi tramwaje 4N o numerze bocznym 100 oraz wagony 105Na o numerach 117 i 137.

Od Wieprzyc do Piasków

Turystyczne tramwaje kursowały na trasie Wieprzyce PKP – Piaski – Wieprzyce PKP.

Szczególne emocje budził oczywiście Konstal 4N nr 100. Wagon z lat 50. XX w. reprezentuje zupełnie inną epokę gorzowskiej komunikacji tramwajowej i pozwalał pasażerom poczuć klimat podróży sprzed wielu dekad.

Z kolei pojawienie się na linii wagonów 105Na nr 117 i 137 było okazją do przypomnienia pojazdów, które przez wiele lat stanowiły jeden z najbardziej charakterystycznych elementów polskich systemów tramwajowych.

Bezpłatny przejazd i pamiątkowy bilet

Gorzowska „Lato w Gorzowie” miała jeszcze jeden element, który z pewnością zainteresował kolekcjonerów.

Choć przejazd był bezpłatny, pasażerowie otrzymywali od konduktora pamiątkowy bilet – w obiegu był dystrybuowane 3 odmienne szaty graficzne na rewersach.

To bardzo ciekawy przykład połączenia komunikacji turystycznej z kolekcjonerstwem.

Dla zwykłego pasażera taki bilet był sympatyczną pamiątką przejazdu. Dla kolekcjonera stanowi natomiast dokument konkretnego wydarzenia – tegorocznego sezonu „Lata w Gorzowie” i kursowania zabytkowego tramwaju.

Dwa miasta, dwie linie i ta sama miłość do historii

Szczecin i Gorzów Wielkopolski pokazują, że turystyczne tramwaje mogą pełnić bardzo ważną rolę w popularyzowaniu historii transportu.

Obie inicjatywy pokazują jednak coś znacznie ważniejszego.

Zabytkowy tramwaj nie jest wyłącznie eksponatem stojącym w hali czy na terenie zajezdni. Najlepiej prezentuje swoją historię wtedy, gdy może ponownie wyjechać na ulice.

Wtedy staje się częścią miasta. Można go zobaczyć, usłyszeć, sfotografować, a przede wszystkim – przejechać się nim.